Jąkanie to zaburzenie, które dotyka wielu osób na całym świecie. Wiąże się nie tylko z problemami w komunikacji, ale także z licznymi stereotypami i uprzedzeniami społecznymi. W niniejszym artykule przedstawimy międzynarodowy projekt badawczy IPATHA oraz działania podejmowane w Polsce. Mają one na celu zmianę nastawienia wobec osób z tym zaburzeniem mowy oraz poprawę ich jakości życia i integracji społecznej.
Globalny projekt IPATHA i jego znaczenie dla Polski
Prof. Kenneth O. St. Louis z West Virginia University kieruje międzynarodowym projektem IPATHA (International Project on Attitudes Toward Human Attributes). Jego celem jest badanie społecznych postaw wobec różnych cech ludzkich, w tym zaburzeń płynności mowy. W Polsce badania rozpoczęto w Lublinie, a potem rozszerzono je na Katowice oraz województwo śląskie. Zaangażowano lokalnych naukowców i specjalistów z zakresu logopedii oraz psychologii. IPATHA korzysta z narzędzia POSHA-S (Public Opinion Survey of Human Attributes-Stuttering), które mierzy poziom wiedzy oraz stereotypów dotyczących trudności z płynnością mowy. To badanie pomaga określić, jak silne są uprzedzenia i jak wpływają na codzienne życie osób z tym zaburzeniem. Wyniki badań prowadzonych w Polsce pokazują niską świadomość społeczną oraz utrzymujące się negatywne stereotypy. Często prowadzą one do stygmatyzacji i izolacji tych osób.
Terapia nastawień i programy promujące akceptację
W tym miejscu pojawia się problem, ponieważ niska wiedza społeczna i negatywne podejście utrudniają skuteczną terapię zaburzeń płynności mowy. Trudno pomagać, gdy otoczenie jest sceptyczne lub nawet wrogie. W Polsce prowadzi się eksperymentalne badania, które testują różne metody zmiany nastawienia. Jedna z technik polega na unikaniu nadmiernego zwracania uwagi na trudności w mówieniu podczas rozmowy. Ma to na celu zmniejszenie napięcia i zwiększenie komfortu komunikacji. Ważne jest też promowanie opowieści osób z tym zaburzeniem, które podkreślają, że płynność mowy nie musi być natychmiast „naprawiana”. Można ją zaakceptować i normalnie funkcjonować mimo problemów.
Program Camp Dream Speak Live działa w Polsce i wspiera dzieci oraz dorosłych w budowaniu pewności siebie i pozytywnej samooceny. Zastosowanie POSHA-S w polskich badaniach pozwala także na porównania międzynarodowe. Pokazują one, że stereotypy wobec osób z zaburzeniami płynności mowy nie są specyficzne dla Polski, lecz mają charakter globalny. Mimo to lokalne inicjatywy, takie jak eksperymentalne interwencje i edukacja społeczna, przynoszą realne zmiany. Na przykład badania wskazują, że uczestnicy programów edukacyjnych zwiększają swoją wiedzę o jąkaniu i zmieniają negatywne nastawienia, co przekłada się na lepszą jakość życia osób jąkających się.
Międzynarodowe konteksty i lokalne inicjatywy
Patrząc na dostępne dane, można zauważyć, że choć nie ma jeszcze wyników badań z 2025 roku skupiających się wyłącznie na dzieciach i rodzicach w Polsce — co potwierdza brak publikacji w dostępnych bazach naukowych oraz raportach instytucji zajmujących się tym tematem — to obecne badania i programy edukacyjne już działają na rzecz zmiany społecznego odbioru zaburzeń płynności mowy w różnych grupach wiekowych i społecznych. Zmiana nastawienia to proces długotrwały, ale Polska podejmuje ważne kroki w tym kierunku.
